ตกขาวคืออะไร? ตกขาวแต่ละสีบอกอะไร สาเหตุ อาการผิดปกติ และวิธีรักษา

คำตอบสั้น ๆ: ตกขาวเป็นของเหลวหรือมูกที่ช่วยให้ช่องคลอดสะอาดและชุ่มชื้น จึงมีได้เป็นปกติ แต่ถ้าสี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือปริมาณเปลี่ยนไป ร่วมกับคัน แสบ เจ็บ ปัสสาวะแสบ เลือดออก หรือปวดท้องน้อย อาจมีการติดเชื้อหรือสาเหตุอื่นที่ควรตรวจ ย้ำว่าไม่สามารถวินิจฉัยจากสีหรือกลิ่นเพียงอย่างเดียวได้

ตกขาวคืออะไร

ตกขาวคือสารคัดหลั่งจากช่องคลอดและปากมดลูกที่ช่วยพาเซลล์เก่าและเมือกออกมา พร้อมช่วยรักษาความชุ่มชื้นของช่องคลอด ปริมาณและลักษณะเปลี่ยนได้ตามฮอร์โมนรอบเดือน การตกไข่ การตั้งครรภ์ การมีเพศสัมพันธ์ และการใช้การคุมกำเนิด ดังนั้นการมีตกขาวไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เสมอไป

ในทางกลับกัน ตกขาวที่เปลี่ยนจากลักษณะเดิมชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อเกิดพร้อมอาการระคายเคืองหรืออาการทางปัสสาวะ ควรได้รับการประเมิน ไม่ควรพยายามเดาจากสีในภาพหรือจากประสบการณ์ครั้งก่อน เพราะหลายสาเหตุมีลักษณะทับซ้อนกัน

ตกขาวปกติมีลักษณะอย่างไร

โดยทั่วไปตกขาวปกติอาจใสหรือขาว ไม่มีกลิ่นแรงหรือกลิ่นเหม็น อาจมีเนื้อข้นเหนียว หรือลื่นและเปียกก็ได้ ปริมาณอาจมากขึ้นช่วงตกไข่ ก่อนมีประจำเดือน ระหว่างตั้งครรภ์ หรือในผู้ที่มีเพศสัมพันธ์และใช้การคุมกำเนิด หากไม่มีคัน แสบ เจ็บ หรือปวดร่วมด้วย ลักษณะเหล่านี้มักไม่ใช่สัญญาณอันตราย

การเปลี่ยนตามรอบเดือน

ช่วงตกไข่ตกขาวมักใสและลื่นขึ้น ส่วนช่วงอื่นอาจขาวขุ่นหรือเหนียวกว่าเดิม การสังเกต “ความเปลี่ยนแปลงจากปกติของตัวเอง” มีประโยชน์กว่าการเปรียบเทียบกับคำบรรยายสีแบบตายตัว แต่หากการเปลี่ยนแปลงอยู่นานหรือมีอาการอื่น ควรตรวจ

ตกขาวผิดปกติคืออะไร

ตกขาวผิดปกติอาจหมายถึงการเปลี่ยนของสี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือปริมาณอย่างเห็นได้ชัด โดยอาจมีคัน แสบร้อน บวม แดง เจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์ ปัสสาวะแสบ เลือดออกระหว่างรอบเดือนหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ และปวดท้องน้อยร่วมด้วย อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้ช่วยบอกว่าควรประเมิน ไม่ได้บอกสาเหตุได้แน่นอน

บางการติดเชื้อไม่มีอาการเลย โดยเฉพาะการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ การไม่มีคันจึงไม่ได้ยืนยันว่าปลอดภัย หากมีความเสี่ยงจากเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยาง มีคู่นอนใหม่ หรือคู่นอนมีอาการ ควรปรึกษาเพื่อเลือกการตรวจที่เหมาะสม

ตกขาวแต่ละสีหรือกลิ่นบอกอะไร

สีและกลิ่นเป็นเพียงเบาะแส ไม่ใช่ผลตรวจ สีเดียวกันอาจเกิดจากหลายภาวะ และแสง ปริมาณเลือดปน หรือเวลาที่สังเกตอาจทำให้สีคลาดเคลื่อนได้

สีขาวหรือขาวขุ่น

สีขาวหรือขาวขุ่นอาจเป็นตกขาวปกติ หากไม่มีกลิ่นแรงและไม่มีอาการคันหรือเจ็บ หากข้นจับเป็นก้อนคล้ายนมบูดร่วมกับคัน แดง บวม หรือแสบ อาจพบในการติดเชื้อราในช่องคลอด แต่ CDC ระบุว่าอาการเหล่านี้ไม่จำเพาะ จึงควรตรวจ โดยเฉพาะถ้าเป็นครั้งแรก เป็นซ้ำบ่อย หรือใช้ยาซื้อเองแล้วไม่ดีขึ้น

สีเหลืองหรือสีเขียว

สีเหลืองหรือเขียว โดยเฉพาะเมื่อเป็นฟอง มีกลิ่น เจ็บแสบ หรือปัสสาวะแสบ อาจพบในการติดเชื้อ Trichomonas หรือการอักเสบของปากมดลูกจากเชื้อบางชนิด แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นโรคใดจากสีอย่างเดียว หนองในและหนองในเทียมอาจทำให้มีมูกหนองหรือปวดท้องน้อยได้ และบางคนแทบไม่มีอาการ

สีเทา ขาวบาง และกลิ่นคาวปลา

ตกขาวบางสีขาวหรือเทาร่วมกับกลิ่นคาวปลา โดยเฉพาะหลังมีเพศสัมพันธ์ เป็นรูปแบบที่พบได้ในภาวะแบคทีเรียในช่องคลอดเสียสมดุลหรือ BV แต่ BV ก็อาจไม่มีอาการ และกลิ่นที่เปลี่ยนก็อาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย จึงควรให้ผู้ให้บริการตรวจและเลือกการรักษา

สีน้ำตาล ชมพู หรือมีเลือดปน

สีน้ำตาลอาจเป็นเลือดเก่าช่วงท้ายประจำเดือนหรือเลือดกะปริดกะปรอยจากฮอร์โมนได้ แต่เลือดออกระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือเกิดซ้ำควรตรวจ เพราะอาจเกี่ยวกับการระคายเคือง ปากมดลูกอักเสบ การคุมกำเนิด หรือสาเหตุทางนรีเวชอื่น หากตั้งครรภ์และมีเลือดออกให้ติดต่อแพทย์หรือผู้ดูแลครรภ์ทันที

สาเหตุที่พบบ่อยและการแยกโรค

ภาวะแบคทีเรียในช่องคลอดเสียสมดุล หรือ BV

BV เกิดจากสมดุลของแบคทีเรียในช่องคลอดเปลี่ยน ไม่ใช่โรคที่ติดจากห้องน้ำหรือสระว่ายน้ำเสมอไป อาจมีตกขาวบางสีขาวหรือเทาและกลิ่นคาวปลา แต่หลายคนไม่มีอาการ การสวนล้างช่องคลอดและปัจจัยทางเพศบางอย่างอาจเพิ่มความเสี่ยง และ BV กลับเป็นซ้ำได้

การติดเชื้อราในช่องคลอด

มักมีคัน แสบร้อน แดง บวม เจ็บ และตกขาวข้นเป็นก้อน แต่ไม่ใช่ทุกคนจะมีครบทุกอาการ และการพบเชื้อราโดยไม่มีอาการไม่ได้แปลว่าต้องรักษาเอง หากมีเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ ตั้งครรภ์ หรือเป็นซ้ำหลายครั้ง ควรให้แพทย์ประเมิน

Trichomonas และปากมดลูกอักเสบ

Trichomonas เป็นโปรโตซัวที่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ อาจทำให้ตกขาวมีกลิ่นหรือเหลืองเขียว คัน เจ็บเวลาปัสสาวะหรือมีเพศสัมพันธ์ แต่ผู้ติดเชื้อจำนวนมากมีอาการน้อยหรือไม่มีอาการ ส่วนปากมดลูกอักเสบจากหนองใน หนองในเทียม หรือเชื้ออื่นอาจทำให้ตกขาวผิดปกติและเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ได้ จึงอาจต้องตรวจ STI ตามความเสี่ยง

สาเหตุที่ไม่ใช่การติดเชื้อ

สบู่ น้ำหอม เจล ผ้าเช็ดทำความสะอาด การสวนล้าง การเสียดสี ถุงยางหรือสารหล่อลื่นบางชนิด และสิ่งแปลกปลอมอาจทำให้ระคายเคืองและมีสารคัดหลั่งเปลี่ยนได้ ฮอร์โมนและการเปลี่ยนแปลงของรอบเดือนก็มีผลเช่นกัน หากตรวจไม่พบเชื้อแต่ยังมีอาการ ควรพิจารณาสาเหตุเหล่านี้กับผู้เชี่ยวชาญ

แพทย์ตรวจวินิจฉัยตกขาวอย่างไร

การประเมินเริ่มจากถามช่วงเวลาที่เริ่มเป็น สี กลิ่น เนื้อสัมผัส อาการร่วม ประจำเดือน การตั้งครรภ์ ยาที่ใช้ การสวนล้าง และประวัติความเสี่ยงทางเพศ จากนั้นอาจตรวจผิวหนังภายนอก ตรวจภายในด้วยอุปกรณ์ถ้าจำเป็น และเก็บตัวอย่างสารคัดหลั่ง การตรวจควรทำอย่างเคารพความเป็นส่วนตัวและอธิบายก่อนทุกขั้นตอน

การตรวจที่อาจใช้ ได้แก่ วัดความเป็นกรดด่าง ตรวจสารคัดหลั่งด้วยกล้องจุลทรรศน์และ KOH ตรวจเพาะเชื้อรา หรือการตรวจโมเลกุล/NAAT สำหรับ Trichomonas หนองใน และหนองในเทียมตามอาการและความเสี่ยง ค่า pH หรือผลตรวจอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันทุกโรคได้ และผล wet mount ที่ไม่พบเชื้อก็ไม่ตัดการติดเชื้อออกทั้งหมด

การรักษาขึ้นกับสาเหตุ

BV มักรักษาด้วยยาปฏิชีวนะที่บุคลากรทางการแพทย์เลือกให้ ส่วนเชื้อราใช้ยาต้านเชื้อรา และ Trichomonas ใช้ยาที่ออกฤทธิ์ต่อโปรโตซัวพร้อมประเมินและรักษาคู่นอนตามแนวทาง การติดเชื้อหนองในหรือหนองในเทียมต้องใช้ยาตามผลตรวจและแนวทางปัจจุบัน การรักษาจึงไม่ควรเลือกจากสีตกขาวหรือซื้อยาปฏิชีวนะและยาสอดใช้เอง

หากสงสัยเชื้อราแต่เป็นครั้งแรก อาการรุนแรง ตั้งครรภ์ เป็นซ้ำ หรือไม่ดีขึ้นหลังใช้ยาที่ซื้อเอง ควรตรวจซ้ำเพื่อไม่ให้พลาด BV, Trichomonas, ปากมดลูกอักเสบ หรือสาเหตุที่ไม่ใช่เชื้อรา คู่นอนอาจต้องตรวจหรือรักษาในโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด

สำหรับอาการตุ่มน้ำหรือแผล ต้องแยกจากตกขาว เริมจาก HSV ยังไม่มีวิธีทำให้ไวรัสหายขาด แต่ยาต้านไวรัสช่วยลดระยะและความรุนแรงของอาการได้ ส่วนหูดหงอนไก่เกิดจาก HPV กลุ่มความเสี่ยงมะเร็งต่ำซึ่งต่างจาก HPV ชนิดก่อมะเร็ง ทั้งสองอย่างไม่ควรถูกวินิจฉัยจากสีตกขาว

ตกขาวระหว่างตั้งครรภ์

ระหว่างตั้งครรภ์ตกขาวมักมากขึ้นและอาจบาง ใส หรือขาวน้ำนมโดยไม่มีกลิ่นเหม็น ซึ่งมักเป็นการเปลี่ยนแปลงปกติ แต่ถ้ามีกลิ่นผิดปกติ สีเขียวหรือเหลือง คัน เจ็บ หรือปัสสาวะแสบ ควรติดต่อผู้ดูแลครรภ์เพื่อประเมินการติดเชื้อ การรักษาบางชนิดไม่เหมาะกับการตั้งครรภ์ จึงไม่ควรใช้ยาเอง

หากมีเลือดออก ให้ติดต่อแพทย์หรือผู้ดูแลครรภ์ทันที หากมีน้ำใสไหลเป็นพัก ๆ หรือไหลต่อเนื่อง ปวดท้องน้อยมาก ไข้ หน้ามืด หรือรู้สึกไม่สบายอย่างมาก ให้รับการประเมินเร่งด่วน เพราะอาจไม่ใช่ตกขาวธรรมดา

ดูแลและลดโอกาสเกิดซ้ำ

ล้างเฉพาะผิวภายนอกอย่างอ่อนโยนด้วยน้ำหรือผลิตภัณฑ์ไม่มีกลิ่น หลีกเลี่ยงสบู่หอม สเปรย์ และผ้าเช็ดทำความสะอาดที่ทำให้ระคายเคือง ที่สำคัญคือไม่สวนล้างหรือใส่สมุนไพรและผลิตภัณฑ์เข้าไปในช่องคลอด เพราะอาจรบกวนสมดุลจุลชีพและทำให้วินิจฉัยยากขึ้น

การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องสม่ำเสมอช่วยลดการติดต่อของ STI รวมถึง Trichomonas แต่ไม่ป้องกันได้ทั้งหมด ควรตรวจ STI เมื่อมีความเสี่ยง แจ้งคู่นอนเมื่อได้รับการวินิจฉัย และงดเพศสัมพันธ์จนได้รับคำแนะนำว่าปลอดภัย

ตกขาวแบบไหนควรไปพบแพทย์

• สี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือปริมาณเปลี่ยนชัดเจนและไม่กลับเป็นปกติ
• คัน แสบร้อน บวม แดง เจ็บ ปัสสาวะแสบ หรือเจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์
• มีเลือดออกระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือมีตกขาวปนเลือดซ้ำ ๆ
• ปวดท้องน้อย มีไข้ หนาวสั่น หน้ามืด แผล หรือตุ่มน้ำที่อวัยวะเพศ
• ตั้งครรภ์และมีตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ สีเขียว/เหลือง คัน เจ็บ ปัสสาวะแสบ มีเลือด หรือน้ำใสไหล

ถ้ามีปวดท้องน้อยรุนแรง ไข้สูง เลือดออกมาก หน้ามืดเป็นลม หรือสงสัยภาวะฉุกเฉิน ให้ไปสถานพยาบาลทันที ไม่ควรรอคำตอบจากแชตหรือใช้ยาเอง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือใบสั่งยา

อ่านต่อในหมวดตกขาว

ถ้ากังวลเรื่องกลิ่นคาวปลา อ่าน ตกขาวมีกลิ่นคาวปลาเกิดจากอะไร หากกำลังตั้งครรภ์ อ่าน ตกขาวระหว่างตั้งครรภ์แบบไหนควรพบแพทย์ และถ้าสงสัยการติดเชื้อ Trichomonas อ่าน ตกขาวจากพยาธิช่องคลอดหรือ Trichomonas