หูดหงอนไก่คืออะไร? อาการ สาเหตุ HPV วิธีรักษา และการป้องกัน

คำตอบสั้น ๆ: หูดหงอนไก่คือหูดบริเวณอวัยวะเพศหรือรอบทวารหนักที่เกิดจากเชื้อ HPV บางสายพันธุ์ โดยมากเป็นชนิดความเสี่ยงต่ำที่ทำให้เกิดหูด ไม่ใช่ชนิดเดียวกับ HPV ที่เป็นสาเหตุหลักของมะเร็ง อาการมักเป็นตุ่มหรือก้อนสีใกล้เคียงผิว อาจเรียบ นูน หรือรวมกันคล้ายดอกกะหล่ำ การวินิจฉัยควรให้บุคลากรสุขภาพตรวจดู เพราะตุ่มหรือแผลหลายชนิดมีลักษณะคล้ายกัน

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือใบสั่งยา หากมีรอยโรคใหม่ เลือดออก ปวดมาก ปัสสาวะลำบาก หรือกำลังตั้งครรภ์ ควรพบแพทย์หรือคลินิกสุขภาพทางเพศเพื่อประเมินเป็นรายบุคคล

หูดหงอนไก่คืออะไร

หูดหงอนไก่ หรือ genital warts เป็นรอยโรคที่ผิวหนังหรือเยื่อบุบริเวณอวัยวะเพศ รอบทวารหนัก และบางครั้งอยู่ด้านในช่องคลอด ปากมดลูก ท่อปัสสาวะ หรือคลองทวารหนัก สาเหตุคือการติดเชื้อ human papillomavirus หรือ HPV ซึ่งติดต่อได้บ่อยผ่านการสัมผัสผิวหนังระหว่างกิจกรรมทางเพศ แม้ไม่มีการสอดใส่ก็ตาม

ในแนวทาง CDC ปี 2021 ระบุว่าประมาณ 90% ของหูดบริเวณอวัยวะเพศและทวารหนักเกิดจาก HPV ชนิด 6 หรือ 11 ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มที่ไม่ก่อมะเร็งเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม การเห็นหูดไม่ได้แปลว่าไม่ต้องประเมินรอยโรคอื่น และไม่ได้ทดแทนการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามเกณฑ์ของผู้มีปากมดลูก

HPV ก่อหูดต่างจาก HPV เสี่ยงมะเร็งอย่างไร

HPV มีหลายสายพันธุ์ ชนิดที่ทำให้เกิดหูด เช่น 6 และ 11 แตกต่างจากชนิดเสี่ยงมะเร็ง เช่น 16 และ 18 การมีหูดหงอนไก่จึงไม่เท่ากับเป็นมะเร็ง และไม่ควรสรุปว่าคนที่เป็นหูดจะมี HPV เสี่ยงมะเร็งร่วมด้วย แต่บางคนอาจติด HPV มากกว่าหนึ่งชนิด จึงควรรับการตรวจตามอาการและเข้ารับการคัดกรองตามข้อบ่งชี้

สาเหตุและการติดต่อ

HPV แพร่จากการสัมผัสผิวหนังหรือเยื่อบุที่มีเชื้อระหว่างเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ทางทวารหนัก หรือทางปาก รวมถึงการสัมผัสอวัยวะเพศกันโดยตรงโดยไม่สอดใส่ เชื้ออาจแพร่ได้แม้ไม่มีหูดให้เห็น และคู่นอนอาจมีเชื้อร่วมกันโดยไม่รู้ตัว การใช้ของเล่นทางเพศร่วมกันโดยไม่ทำความสะอาดหรือไม่เปลี่ยนถุงยางที่คลุมใหม่ก็เป็นช่องทางที่ควรระวัง

หูดอาจปรากฏหลังสัมผัสเชื้อเป็นเวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน และบางคนเพิ่งสังเกตเห็นหลังจากนั้นนานกว่านั้น ดังนั้นการพบหูดในวันนี้ไม่สามารถบอกได้แน่ชัดว่าได้รับเชื้อเมื่อไรหรือจากใคร ไม่ควรใช้การวินิจฉัยนี้ไปกล่าวโทษคู่นอน

สิ่งที่โดยทั่วไปไม่ใช่ทางติดต่อ

HPV บริเวณอวัยวะเพศไม่ได้ติดต่อจากการจับมือ การกอด การใช้ช้อนแก้วน้ำร่วมกัน การนั่งฝารองนั่ง หรือการจูบทั่วไปตามข้อมูล NHS การสัมผัสผิวหนังที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางเพศเป็นประเด็นสำคัญกว่าการสัมผัสสิ่งของในชีวิตประจำวัน

อาการและลักษณะของหูดหงอนไก่

หูดจำนวนมากไม่เจ็บและไม่มีอาการร่วม จึงอาจสังเกตจากก้อนเล็ก ๆ ที่ผิวหนังเท่านั้น ลักษณะอาจเป็นตุ่มเดี่ยวหรือหลายตุ่ม สีเดียวกับผิว ขาว แดง หรือเข้มกว่าผิวเล็กน้อย อาจเรียบ แบน นูน นิ่ม หรือแข็ง และเมื่อรวมกันอาจคล้ายดอกกะหล่ำ ขนาดและจำนวนอาจคงเดิม ลดลงเอง หรือเพิ่มขึ้น

บางคนมีอาการคัน ระคาย เจ็บ เลือดออกจากการเสียดสี เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือมีปัสสาวะเปลี่ยนทิศทางหากรอยโรคอยู่ใกล้ทางออกของปัสสาวะ อาการที่รุนแรงหรือผิดจากลักษณะทั่วไปไม่ได้ยืนยันว่าเป็นหูด แต่อยู่ในกลุ่มที่ควรตรวจเร็ว

ตำแหน่งที่พบได้

• ผู้มีช่องคลอดอาจพบที่ปากช่องคลอด แคม ฝีเย็บ ช่องคลอด หรือปากมดลูก
• ผู้มีอวัยวะเพศชายอาจพบที่หนังหุ้มปลาย ลำอวัยวะเพศ หรือถุงอัณฑะ
• ทุกเพศอาจพบที่ผิวหนังรอบทวารหนัก ฝีเย็บ หรือภายในคลองทวารหนัก และอาจพบใกล้ท่อปัสสาวะ

ตำแหน่งและจำนวนรอยโรคไม่ได้ใช้บอกว่าใครมีพฤติกรรมทางเพศแบบใด และไม่ควรนำไปตัดสินผู้ป่วย

การตรวจวินิจฉัยและโรคที่อาจคล้ายกัน

แพทย์หรือพยาบาลมักเริ่มจากซักอาการ ระยะเวลาที่สังเกตเห็น ตำแหน่งที่เป็น อาการปวดคันหรือเลือดออก และประวัติความเสี่ยง จากนั้นตรวจดูผิวหนังและเยื่อบุบริเวณที่เกี่ยวข้อง บางกรณีอาจต้องใช้เครื่องมือช่วยดูภายในช่องคลอด ทวารหนัก หรือท่อปัสสาวะตามตำแหน่งของรอยโรค

โดยทั่วไปไม่ต้องตรวจ HPV เพื่อยืนยันหูด เพราะผลตรวจไม่ได้ยืนยันว่าตุ่มนั้นเป็นหูดและไม่ช่วยเลือกวิธีรักษา หากรอยโรคมีสีคล้ำ แข็ง ติดกับเนื้อด้านล่าง เลือดออก เป็นแผล โตเร็ว วินิจฉัยไม่แน่ใจ หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษา แพทย์อาจพิจารณาตัดชิ้นเนื้อ โดยเฉพาะในผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

รอยโรคที่ดูคล้ายหูด

ตุ่มบริเวณอวัยวะเพศอาจเป็นปุ่มหรือต่อมตามธรรมชาติ ติ่งเนื้อ หูดชนิดอื่น หูดข้าวสุก การระคายเคือง หรือโรคผิวหนังได้ แผลจากเริม (HSV) มักเป็นตุ่มน้ำหรือแผลที่เจ็บและเป็นคนละไวรัสกับ HPV เริมยังไม่มีการรักษาที่กำจัดไวรัสออกจากร่างกาย แม้การรักษาช่วยควบคุมอาการได้ ส่วนก้อนหรือปื้นคล้ายหูดจากซิฟิลิสระยะที่สอง หรือ condyloma lata ต้องใช้การตรวจซิฟิลิสช่วยแยก จึงไม่ควรซื้อยามาทาโดยเดาเอง

วิธีรักษาหูดหงอนไก่

เป้าหมายของการรักษาคือกำจัดหูดที่มองเห็นและลดอาการ ไม่ใช่การรับประกันว่าจะกำจัด HPV ออกจากร่างกาย วิธีที่เหมาะสมขึ้นกับขนาด จำนวน ตำแหน่ง ความลึก ความสะดวก ผลข้างเคียง ค่าใช้จ่าย และความเห็นร่วมกันระหว่างผู้ป่วยกับผู้รักษา บางคนอาจเลือกเฝ้าดูอาการภายใต้การติดตาม เพราะหูดอาจยุบเองได้ แต่การรอไม่ได้เหมาะกับทุกคน

ยาทาและสารที่ใช้เฉพาะที่

แพทย์อาจพิจารณายาทาเฉพาะที่ เช่น imiquimod, podofilox หรือ sinecatechins สำหรับหูดภายนอกบางตำแหน่ง ยาเหล่านี้ไม่ใช่ยากำจัดหูดทั่วไป และต้องให้บุคลากรสุขภาพยืนยันตำแหน่งกับวิธีใช้ก่อน เพราะอาจทำให้ผิวปกติไหม้ ระคายเคือง เป็นแผล หรือทำให้ถุงยางและแผ่นกั้นช่องคลอดเสื่อมประสิทธิภาพ ห้ามใช้ยาจากร้านขายยาที่ทำมาสำหรับหูดมือหรือเท้ากับอวัยวะเพศ

การรักษาโดยผู้ให้บริการ

การรักษาที่คลินิกอาจเป็นการจี้เย็นด้วยไนโตรเจนเหลว การใช้สารเคมีเฉพาะที่โดยผู้เชี่ยวชาญ การจี้ไฟฟ้า เลเซอร์ หรือการตัดออก วิธีเหล่านี้อาจเจ็บ แสบ พอง มีแผล สีผิวเปลี่ยน หรือเกิดแผลเป็นได้ จึงควรทำโดยบุคลากรที่ผ่านการฝึกและเลือกวิธีตามตำแหน่ง หูดในช่องคลอด ปากมดลูก หรือคลองทวารหนักอาจต้องส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ การจี้หรือทาด้วยสารผิดตำแหน่งเสี่ยงทำลายเนื้อเยื่อ

หายแล้วกลับเป็นซ้ำได้ไหม

หูดอาจกลับมาได้หลังรักษา โดยเฉพาะช่วงแรก เพราะการกำจัดก้อนที่เห็นไม่ได้หมายความว่า HPV หายจากผิวหนังทั้งหมด การรักษาจึงช่วยจัดการรอยโรคและอาการ แต่ไม่ควรใช้คำว่า “รักษาหายขาดจากเชื้อ” การตอบสนองมักประเมินเป็นระยะ และแพทย์อาจเปลี่ยนวิธีหากไม่ดีขึ้นหรือมีผลข้างเคียงมาก

ผู้ที่มีหูดควรพูดคุยกับคู่นอนอย่างไม่กล่าวโทษ เพราะคู่นอนอาจมี HPV หรือหูดโดยไม่มีอาการ การตรวจ HPV ของคู่นอนเพื่อหาว่าใครเป็นต้นเหตุไม่ใช่สิ่งที่แนะนำ แต่คู่นอนอาจเข้ารับการตรวจรอยโรคและตรวจ STI อื่นตามความเสี่ยงได้

ตั้งครรภ์หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่องต้องระวังอะไร

ระหว่างตั้งครรภ์หูดอาจโตขึ้น เปราะหรือระคายง่ายขึ้น ยาทาบางชนิดไม่เหมาะสมหรือห้ามใช้ และการรักษาบางแบบอาจเลื่อนได้จนหลังคลอด จึงต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าตั้งครรภ์หรือกำลังวางแผนตั้งครรภ์ ไม่ควรซื้อยามาทาเอง การผ่าคลอดไม่ใช่สิ่งที่ทำเพียงเพื่อป้องกัน HPV โดยทั่วไป แต่แพทย์จะพิจารณาเป็นกรณีหากหูดอุดกั้นทางคลอดหรือเสี่ยงเลือดออกมาก

ผู้ติดเชื้อ HIV หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกันอาจมีหูดหลายแห่ง ใหญ่ขึ้น ตอบสนองต่อการรักษาน้อย และกลับเป็นซ้ำได้บ่อยกว่า หากรอยโรคผิดปกติควรประเมินเพิ่มเติม การมีภูมิคุ้มกันบกพร่องจึงเป็นเหตุให้ควรพบแพทย์เร็ว ไม่ใช่เหตุให้ลองรักษาเอง

การป้องกันหูดหงอนไก่

วัคซีน HPV

วัคซีน HPV ป้องกันการติดเชื้อใหม่จากสายพันธุ์ที่วัคซีนครอบคลุม และช่วยลดโอกาสเกิดหูดหงอนไก่กับโรค HPV บางชนิดได้ แต่ไม่รักษาหูดหรือ HPV ที่มีอยู่แล้ว ผู้ที่เคยเป็นหูดอาจยังมีประโยชน์จากการฉีดเพื่อป้องกันสายพันธุ์อื่น ข้อบ่งชี้ อายุ จำนวนเข็ม และค่าใช้จ่ายขึ้นกับแนวทางไทย ชนิดวัคซีน และสุขภาพแต่ละคน ควรสอบถามสถานพยาบาล ไม่ควรนำตารางของต่างประเทศมาใช้เป็นคำสั่งส่วนบุคคล หากกำลังตั้งครรภ์ให้เลื่อนการเริ่มหรือเข็มถัดไปตามคำแนะนำผู้ให้บริการ

ลดความเสี่ยงระหว่างมีเพศสัมพันธ์

การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอช่วยลดโอกาสรับหรือแพร่ HPV แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมดเพราะเชื้ออาจอยู่บนผิวหนังนอกบริเวณที่ถุงยางคลุม ระหว่างมีหูดควรงดเพศสัมพันธ์จนรอยโรคหายหรือได้รับคำแนะนำจากแพทย์ และไม่ควรใช้ของเล่นทางเพศร่วมกันโดยไม่ทำความสะอาดหรือเปลี่ยนสิ่งกั้นใหม่

การคัดกรองปากมดลูก

ผู้มีปากมดลูกควรคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามอายุและแนวทางของประเทศหรือสถานพยาบาล การมีหูดหงอนไก่ไม่ได้แปลว่าต้องตรวจถี่กว่าปกติ และวัคซีนก็ไม่ทดแทนการคัดกรอง

เมื่อไรควรพบแพทย์

• มีก้อนหรือตุ่มใหม่บริเวณอวัยวะเพศ รอบทวารหนัก หรือในปาก/คอ และไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร
• รอยโรคโตเร็ว มีสีคล้ำ แข็ง ติดแน่น เป็นแผล เลือดออก หรือเจ็บมาก
• มีปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะไม่ออก เลือดออกมาก ไข้ หรืออาการปวดรุนแรง ควรขอรับการประเมินเร่งด่วน
• กำลังตั้งครรภ์ มี HIV หรือใช้ยากดภูมิ แล้วพบหูดหรือรอยโรคใหม่
• รักษาแล้วไม่ดีขึ้นหรือกลับเป็นซ้ำหลายครั้ง

อ่านต่อในหมวดหูดหงอนไก่

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าตุ่มที่เห็นเข้ากับระยะแรกของหูดหรือไม่ อ่าน หูดหงอนไก่ระยะแรกเป็นอย่างไร หากต้องการเปรียบเทียบทางเลือกการรักษาและการจี้ อ่าน วิธีรักษาหูดหงอนไก่ จี้เย็นเจ็บไหม และดูแลอย่างไร และถ้ากังวลเรื่องมะเร็งหรือวัคซีน อ่าน หูดหงอนไก่กับ HPV ต่างกันอย่างไร และเกี่ยวข้องกับมะเร็งไหม