มีแผลที่อวัยวะเพศไม่ได้แปลว่าเป็นแผลริมอ่อนเสมอไป สาเหตุอาจเป็นเริม ซิฟิลิส การติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่น หรือภาวะผิวหนังที่ไม่ใช่การติดเชื้อก็ได้ ลักษณะจากภาพ จำนวนแผล หรือระดับความเจ็บจึงยังใช้ยืนยันโรคไม่ได้ หากพบแผลใหม่ควรไปสถานพยาบาลเพื่อประเมินและตรวจตามความเสี่ยง ไม่ควรรอให้แผลหายเองหรือซื้อยามาเดาโรค (แนวทาง CDC เรื่อง chancroid; แนวทาง NHS Scotland เรื่อง genital ulcers)
เริ่มจากซักประวัติและตรวจแผล ไม่ใช่ดูภาพอย่างเดียว
ผู้ตรวจจะถามวันเริ่มเป็นแผล แผลเพิ่มจำนวนหรือเปลี่ยนแปลงอย่างไร เจ็บหรือคันหรือไม่ มีไข้ ปัสสาวะแสบ ก้อนที่ขาหนีบ หรือเลือดออกหรือไม่ รวมถึงประวัติการสัมผัสทางเพศในช่องคลอด ทางทวารหนัก หรือทางปาก การเดินทาง ยาที่เคยใช้ และโอกาสตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร การบอกข้อมูลตามที่สบายใจและขอความเป็นส่วนตัวได้ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยเลือกตำแหน่งเก็บตัวอย่างและโรคที่ควรตรวจ โดยไม่ต้องพยายามวินิจฉัยตนเอง
จากนั้นผู้ให้บริการอาจตรวจลักษณะและตำแหน่งของแผล คลำต่อมน้ำเหลืองบริเวณขาหนีบ และประเมินบริเวณที่เกี่ยวข้องตามอาการ บางรายอาจต้องตรวจภายในหรือดูบริเวณปากมดลูกและทวารหนักตามตำแหน่งที่มีอาการ การตรวจภายนอกอย่างเดียวอาจไม่ตอบทุกคำถาม เพราะเชื้อบางชนิดอยู่ในตำแหน่งที่มองไม่เห็นหรืออาจติดร่วมกันได้
การตรวจหาเชื้อที่ทำให้เกิดแผล
โดยทั่วไปไม่ได้มีการตรวจเพียงอย่างเดียวที่ตอบได้ทุกกรณี ผู้ตรวจจะเลือกตามลักษณะแผล ระยะเวลาที่เป็น ประวัติความเสี่ยง และบริการของสถานพยาบาล การตรวจที่อาจพิจารณามีดังนี้
- เริม (HSV-1 หรือ HSV-2): อาจป้ายสารคัดหลั่งหรือของเหลวจากแผลเพื่อตรวจด้วย NAAT/PCR หรือเพาะเชื้อตามที่มีบริการ CDC ระบุว่าการตรวจทางห้องปฏิบัติการมีความสำคัญ เพราะดูจากการตรวจร่างกายเพียงอย่างเดียวอาจแยกเริมได้ไม่แม่นยำ
- ซิฟิลิส: มักตรวจเลือดหาแอนติบอดี และในบางระบบอาจมีการตรวจจากสารคัดหลั่งหรือของเหลวจากแผล การตรวจอาจต้องแปลผลร่วมกับระยะของอาการและประวัติการสัมผัส หากตรวจเร็วเกินไปผลอาจยังไม่ช่วยตัดโรคได้ จึงควรให้ผู้ตรวจวางแผนว่าต้องติดตามหรือตรวจซ้ำหรือไม่
- แผลริมอ่อน: การยืนยันต้องตรวจหา Haemophilus ducreyi ด้วยการเพาะเชื้อบนอาหารเลี้ยงเชื้อเฉพาะ หรือ NAAT/PCR เมื่อห้องปฏิบัติการรองรับ การเพาะเชื้อหาได้ไม่ทั่วไปและมีความไวจำกัด ดังนั้นไม่ใช่ทุกสถานพยาบาลจะมีการตรวจนี้ และผลที่ไม่มีบริการไม่ได้แปลว่าอาการเป็นหรือไม่เป็นโรคแน่นอน
แนวทาง CDC ระบุว่าแผลริมอ่อนที่น่าจะเป็นต้องพิจารณาร่วมกันทั้งแผลที่เจ็บ ลักษณะที่เข้ากัน ผลตรวจซิฟิลิสที่ไม่พบการติดเชื้อ และผลตรวจ HSV จากแผลที่เป็นลบ นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมผู้ตรวจอาจเสนอการตรวจหลายแบบแทนการดูแผลแล้วสรุปทันที (CDC STI Treatment Guidelines 2021: Chancroid)
ตรวจ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นเมื่อเหมาะสม
หากวินิจฉัยว่าเป็นแผลริมอ่อน CDC แนะนำให้ตรวจ HIV ในช่วงที่วินิจฉัย เพราะการมีแผลอวัยวะเพศสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อการรับหรือแพร่ HIV และผู้ติดเชื้อ HIV อาจตอบสนองต่อการรักษาช้ากว่า ในกรณีที่ยังไม่ยืนยันแผลริมอ่อน ผู้ตรวจจะพิจารณาตรวจ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นตามประวัติการสัมผัส อาการ และช่วงเวลาที่มีความเสี่ยง ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตรวจทุกโรคหรือใช้ชุดตรวจเดียวกันทั้งหมด
ถ้ามีอาการหรือประวัติสัมผัสที่ตำแหน่งอื่น เช่น คอ ทวารหนัก หรือมีอาการปัสสาวะผิดปกติ ผู้ให้บริการอาจเลือกเก็บตัวอย่างจากตำแหน่งนั้นเพื่อตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เพิ่มเติม การตรวจที่เหมาะสมขึ้นกับตำแหน่งที่สัมผัสและอาการจริง จึงควรบอกประวัติให้ครบเท่าที่ทำได้ แม้ไม่มีอาการก็ไม่ได้ตัดการติดเชื้อบางชนิดออก
ถ้าผลตรวจเบื้องต้นไม่ชัด อาจต้องคิดถึงสาเหตุอื่น
แผลอวัยวะเพศที่ไม่เข้าลักษณะทั่วไป เป็นซ้ำ ไม่ดีขึ้น หรืออยู่นาน อาจทำให้ผู้ตรวจพิจารณาโรคอื่น เช่น lymphogranuloma venereum (LGV), donovanosis และ mpox ตามประวัติการสัมผัสและพื้นที่ที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้ยังมีสาเหตุที่ไม่ใช่การติดเชื้อ เช่น การระคายเคืองหรือโรคผิวหนัง การอักเสบจากภูมิคุ้มกันอย่าง Behçet และรอยโรคที่ต้องตรวจเพิ่มเติม การพบแผลไม่ได้หมายความว่ามีโรคเหล่านี้ แต่เป็นเหตุผลที่ไม่ควรเลือกยาจากชื่อโรคที่เดาเอง (NHS Scotland Right Decisions: Genital Ulcers)
ลักษณะบางอย่างช่วยให้วางแผนตรวจได้ เช่น แผลลึกและเจ็บร่วมกับต่อมน้ำเหลืองขาหนีบที่กดเจ็บอาจทำให้นึกถึงแผลริมอ่อน แต่ต่อมน้ำเหลืองไม่ได้พบในทุกคน ส่วนแผลที่ดูไม่เจ็บก็ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นซิฟิลิส การเปรียบเทียบจากลักษณะภายนอกจึงเป็นเพียงแนวโน้ม ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยสำหรับคนใดคนหนึ่ง
ถ้าผลตรวจครั้งแรกเป็นลบ ต้องทำอย่างไร
ผลตรวจลบไม่ได้มีความหมายเหมือนกันทุกโรคและทุกช่วงเวลา ตัวอย่างจากแผลอาจเก็บได้ยากเมื่อแผลเริ่มแห้ง ส่วนการตรวจซิฟิลิสอาจยังไม่พบหลักฐานในช่วงต้น CDC ระบุว่าการใช้ผลตรวจซิฟิลิสเพื่อช่วยประเมินแผลริมอ่อนควรคำนึงถึงช่วงอย่างน้อย 7–14 วันหลังเริ่มมีแผล ผู้ตรวจจึงอาจนัดติดตาม ตรวจซ้ำ หรือเลือกวิธีอื่นเมื่ออาการไม่สอดคล้องกับผลแรก อย่าตีความผลเองว่าไม่ติดเชื้อแน่นอนโดยไม่ดูช่วงเวลาตรวจและความเสี่ยง
เตรียมตัวไปตรวจและลดการแพร่เชื้อ
ก่อนไปพบผู้ให้บริการ จดวันที่เริ่มมีแผล การเปลี่ยนแปลงของแผล อาการร่วม ยาหรือครีมที่เคยใช้ และวันที่มีการสัมผัสทางเพศล่าสุด แจ้งการตั้งครรภ์ การให้นมบุตร ภูมิคุ้มกันบกพร่อง และประวัติแพ้ยา เพราะข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกตรวจและการดูแล หากยังไม่ทราบสาเหตุ ควรงดการมีเพศสัมพันธ์และการเสียดสีบริเวณแผลจนกว่าจะได้รับการประเมินและคำแนะนำจากผู้ให้บริการ ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะ ยาทา หรือสารกัดกร่อนเพื่อทดลองรักษาเอง
ถ้าตรวจพบแผลริมอ่อน ผู้ให้บริการอาจนัดประเมินซ้ำหลังเริ่มการรักษาประมาณ 3–7 วันตามแนวทาง CDC หากแผลไม่ดีขึ้น แผลใหญ่ขึ้น หรือมีอาการใหม่ ควรกลับไปประเมิน ไม่ควรเพิ่มยาเอง การรักษาในผู้ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือผู้มี HIV ต้องให้ผู้ดูแลเลือกแนวทางที่เหมาะกับบุคคล และบทความนี้ไม่ใช่คำสั่งรักษา
อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์เร็ว
ควรขอรับการประเมินเร็วขึ้นหากมีไข้สูง หนาวสั่น ปวดหรือบวมแดงลุกลามเร็ว เลือดออกมาก มีก้อนบวมคล้ายมีหนองที่ขาหนีบ ปัสสาวะไม่ออก หรือแผลปวดมากจนใช้ชีวิตลำบาก ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่องก็ควรแจ้งสถานพยาบาลและไม่รอประเมินนาน หากอาการรุนแรงให้ติดต่อสถานพยาบาลโดยตรง
บทความนี้อ้างอิงแนวทาง CDC STI Treatment Guidelines ปี 2021 แนวทาง WHO สำหรับผู้มีอาการ STI ปี 2021 ข้อมูลพื้นฐานจากกรมควบคุมโรคปี 2018 และแนวทาง NHS Scotland ฉบับอนุมัติปี 2025 ซึ่งหน้าเว็บระบุทบทวนล่าสุดวันที่ 14 มกราคม 2026 ตรวจสอบแหล่งข้อมูลเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2026 ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ได้แปลว่าผู้อ่านเป็นแผลริมอ่อน และไม่แทนการตรวจวินิจฉัย
อ่านภาพรวมเรื่อง แผลริมอ่อน ได้ที่บทความหลัก และอ่านต่อเรื่อง แผลริมอ่อนระยะแรก หรือ การรักษาและติดตามแผลริมอ่อน เมื่อเกี่ยวข้องกับคำถามของคุณ
อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง
มีข้อสงสัย คุยต่อได้
มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย
