แผลริมอ่อน หรือ chancroid เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรีย Haemophilus ducreyi มักทำให้เกิดแผลบริเวณอวัยวะเพศที่เจ็บ และบางรายมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมเจ็บหรือเป็นหนอง อย่างไรก็ตาม แผลอวัยวะเพศที่เจ็บไม่ได้ยืนยันว่าเป็นแผลริมอ่อน จึงควรให้บุคลากรทางการแพทย์ตรวจแทนการดูจากภาพหรือซื้อยามาลองเอง ข้อมูลพื้นฐานภาษาไทยดูได้จาก กรมควบคุมโรค และหลักการวินิจฉัยอยู่ใน แนวทาง CDC ปี 2021
ยารักษาแผลริมอ่อนคืออะไร
เมื่อวินิจฉัยและรักษาได้เหมาะสม ยาต้านแบคทีเรียช่วยกำจัดเชื้อ บรรเทาอาการ และลดโอกาสแพร่เชื้อให้ผู้อื่นได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าแผลทุกชนิดจะตอบสนองต่อยาแบบเดียวกัน และแผลที่มีขนาดใหญ่หรือมีการอักเสบมากอาจใช้เวลาหายช้าหรือทิ้งแผลเป็นได้ CDC จึงเน้นการประเมินการตอบสนองหลังเริ่มการรักษา ไม่ใช่การเพิ่มยาเองเมื่อยังเจ็บ
ชื่อยาที่อาจพบในแนวทาง
แนวทาง CDC STI Treatment Guidelines 2021 ระบุตัวเลือกยาปฏิชีวนะ เช่น azithromycin, ceftriaxone, ciprofloxacin และ erythromycin ชื่อเหล่านี้เป็นข้อมูลเพื่อทำความเข้าใจแนวทาง ไม่ใช่รายการให้เลือกซื้อหรือใช้ตามคำแนะนำทั่วไป เพราะชนิดยา วิธีให้ยา และการติดตามต้องให้ผู้ดูแลพิจารณาจากผลตรวจ สุขภาพของแต่ละคน การดื้อยาในพื้นที่ และยาที่มีให้บริการ โดยบทความนี้ไม่ให้ขนาดยาและไม่สั่งยารายบุคคล
ทำไมคนแต่ละคนอาจได้ยาไม่เหมือนกัน
ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรควรแจ้งผู้ดูแลก่อนรับยา เพราะยาบางชนิดไม่เหมาะกับช่วงดังกล่าวและอาจต้องเลือกทางเลือกอื่น ผู้ติดเชื้อ HIV อาจตอบสนองต่อการรักษาช้ากว่า แผลหายช้าหรือรักษาไม่สำเร็จได้ง่ายกว่า จึงควรติดตามใกล้ชิดและตรวจ HIV เมื่อได้รับการวินิจฉัยตามแนวทาง CDC การมีโรคร่วม ประวัติแพ้ยา และยาที่ใช้อยู่ก็เป็นข้อมูลสำคัญเช่นกัน
ก่อนรับยา แพทย์อาจตรวจอะไรบ้าง
อาการแผลเจ็บและต่อมน้ำเหลืองขาหนีบที่กดเจ็บช่วยให้สงสัยแผลริมอ่อนได้ แต่ไม่เพียงพอสำหรับยืนยันโรค การยืนยันเชื้อ H. ducreyi ต้องเพาะเชื้อบนอาหารเลี้ยงเชื้อเฉพาะซึ่งหาได้ไม่ทั่วไป และความไวของการเพาะเชื้อมีจำกัด บางห้องปฏิบัติการอาจมีการตรวจ NAAT หรือ PCR แต่ไม่ได้มีทุกแห่ง ดังนั้นผลตรวจที่ทำได้จริงจึงขึ้นกับสถานพยาบาลและแนวทางในพื้นที่ CDC อธิบายข้อจำกัดนี้ไว้
ผู้ดูแลอาจตรวจสารจากแผลหรือการตรวจเลือดเพื่อแยกเริมและซิฟิลิส รวมถึงพิจารณาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นตามประวัติและลักษณะอาการ หากแผลผิดลักษณะ ไม่หาย หรือผลตรวจไม่สอดคล้อง อาจต้องประเมินสาเหตุอื่นเพิ่มเติม แนวทาง WHO ปี 2021 ครอบคลุมการดูแลกลุ่มอาการแผลอวัยวะเพศและยอมรับว่าบางพื้นที่เข้าถึงการตรวจทางห้องปฏิบัติการได้จำกัด ส่วน แนวทาง NHS Scotland เน้นการซักประวัติ ตรวจต่อมน้ำเหลือง และคัดกรองสุขภาพทางเพศร่วมกัน
ดูแลและติดตามหลังเริ่มยา
ควรกลับไปประเมินซ้ำประมาณ 3–7 วันหลังเริ่มการรักษาตามแนวทาง CDC โดยอาการมักเริ่มดีขึ้นภายในไม่กี่วันและเห็นการเปลี่ยนแปลงของแผลชัดขึ้นภายในหนึ่งสัปดาห์ แผลขนาดใหญ่อาจใช้เวลานานกว่านั้น หากไม่มีแนวโน้มดีขึ้น ผู้ดูแลอาจต้องทบทวนว่าการวินิจฉัยถูกต้องหรือไม่ มีเริม ซิฟิลิส หรือโรคอื่นร่วมไหม มี HIV หรือไม่ การใช้ยาถูกต้องหรือไม่ และเชื้ออาจดื้อยาหรือเปล่า จึงไม่ควรเพิ่มยา เปลี่ยนยา หรือใช้ยาของคนอื่นเอง
ระหว่างรักษาให้ทำตามคำแนะนำของสถานพยาบาล รักษาความสะอาดบริเวณแผลตามที่ได้รับคำแนะนำ และหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์จนกว่าผู้ป่วยและคู่นอนจะได้รับการประเมินหรือรักษาตามความเหมาะสม การมีแผลเปิดยังทำให้เกิดความเจ็บและเพิ่มความเสี่ยงต่อการรับหรือแพร่เชื้ออื่นได้ จึงควรขอคำแนะนำเรื่องการป้องกันจากผู้ดูแล ไม่ควรใช้ครีมหรือยาฆ่าเชื้อหลายชนิดทับกันเอง
คู่นอนต้องทำอย่างไร
คู่นอนที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ป่วยในช่วง 10 วันก่อนเริ่มมีอาการควรได้รับการตรวจและดูแล แม้ยังไม่มีอาการ ตามแนวทาง CDC การชวนคุยเรื่องนี้ไม่ใช่การกล่าวโทษใคร แต่เป็นการลดโอกาสส่งต่อเชื้อและช่วยให้ทั้งสองฝ่ายได้รับการดูแลที่เหมาะสม
เมื่อไรควรพบแพทย์เร็ว
แผลหรือแผลถลอกบริเวณอวัยวะเพศที่เจ็บ ควรได้รับการตรวจโดยเร็ว โดยเฉพาะเมื่อมีไข้ ปวดหรือบวมมาก แผลลุกลาม เลือดออกมาก ปัสสาวะลำบากหรือปัสสาวะไม่ออก หรือมีก้อนบวมเจ็บที่ขาหนีบซึ่งอาจกลายเป็นหนอง ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่องไม่ควรเลือกยาเอง หากอาการรุนแรงหรือทรุดลงให้ติดต่อสถานพยาบาลทันที ข้อมูลของ กรมควบคุมโรค อธิบายว่าแผลริมอ่อนอาจมีแผลหลายแห่งและต่อมน้ำเหลืองขาหนีบเป็นฝีได้
อ่านภาพรวมแผลริมอ่อน
หากต้องการทำความเข้าใจสาเหตุ อาการ และการตรวจในภาพรวม อ่านต่อที่ แผลริมอ่อนคืออะไร? อาการ สาเหตุ วิธีตรวจ และแนวทางรักษา และไม่ควรใช้บทความออนไลน์แทนการตรวจจริง เพราะแผลจากเริม ซิฟิลิส และสาเหตุอื่นอาจมีลักษณะคล้ายกัน
อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง
มีข้อสงสัย คุยต่อได้
มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย
