ตกขาวสีน้ำตาลเกิดจากอะไร

ตกขาวสีน้ำตาลไม่ได้แปลว่าเป็นโรคเสมอไป สีนี้มักเกิดเมื่อมีเลือดปริมาณเล็กน้อยผสมกับของเหลวในช่องคลอด ทำให้เห็นเป็นสีน้ำตาลหรือแดงคล้ำ โดยมักพบช่วงท้ายรอบเดือนหรือหลังประจำเดือนเพิ่งหมด อย่างไรก็ตาม สีของตกขาวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันสาเหตุหรือวินิจฉัยการติดเชื้อได้

หากต้องการทำความเข้าใจลักษณะตกขาวโดยรวม สามารถอ่าน บทความหลักเรื่องตกขาว ประกอบได้ บทความนี้จะเน้นว่าตกขาวสีน้ำตาลอาจเกี่ยวข้องกับอะไร และเมื่อไรควรไปตรวจ โดยไม่ใช้สีเป็นเครื่องตัดสินโรคด้วยตัวเอง

ตกขาวสีน้ำตาลอาจหมายถึงอะไร

สาเหตุที่พบได้คือเลือดจากประจำเดือนที่ออกช้าหรือเหลืออยู่เล็กน้อยแล้วผสมกับตกขาว จึงเห็นเป็นสีน้ำตาลมากกว่าสีแดงสด นอกจากนี้ เลือดออกกะปริดกะปรอยจากปากมดลูกหรือช่องคลอดก็อาจทำให้ตกขาวมีสีน้ำตาลได้ แหล่งข้อมูลจาก Cleveland Clinic อธิบายว่าสีดังกล่าวมักมาจากเลือดผสมกับสารคัดหลั่ง แต่ก็มีสาเหตุอื่นที่ควรพิจารณาเมื่ออาการไม่เหมือนเดิมหรือเกิดซ้ำ

ถ้าเกิดเพียงเล็กน้อยในช่วงใกล้ประจำเดือนหรือหลังประจำเดือนไม่นาน และไม่มีอาการอื่น อาจเฝ้าสังเกตความเปลี่ยนแปลงของรอบเดือนก่อนได้ แต่ถ้าเกิดนอกช่วงที่คาดไว้ เกิดบ่อยขึ้น หรือปริมาณและกลิ่นเปลี่ยนไป ควรนัดตรวจมากกว่าพยายามเดาจากสีเพียงอย่างเดียว

สาเหตุที่เป็นไปได้ นอกจากเลือดเก่า

การติดเชื้อในช่องคลอดเป็นอีกกลุ่มสาเหตุที่ต้องแยกออกจากเลือดปน ภาวะเสียสมดุลของแบคทีเรียในช่องคลอดหรือ BV มักทำให้ตกขาวบางสีขาวหรือเทาและมีกลิ่นคาวปลา ส่วนทริโคโมแนสอาจทำให้มีตกขาวมากขึ้น มีกลิ่น ระคายเคือง หรือมีสีเหลืองเขียว อาการเหล่านี้อาจเกิดร่วมกับเลือดเล็กน้อยจนมองเห็นเป็นสีน้ำตาลได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าตกขาวสีน้ำตาลทุกครั้งเกิดจาก BV หรือทริโคโมแนส

ปากมดลูกอักเสบก็อาจทำให้มีตกขาวผิดปกติและเลือดออกระหว่างรอบเดือนหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ สาเหตุอาจเกี่ยวข้องกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด หรือปัจจัยอื่นที่ไม่ใช่การติดเชื้อ หากมีอาการดังกล่าวซ้ำ มีเพศสัมพันธ์แล้วมีเลือดออก หรือมีความเสี่ยงต่อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ควรตรวจโดยไม่กล่าวโทษตัวเองหรือคู่นอน เพราะเวลาเริ่มอาการไม่สามารถบอกได้ว่าได้รับเชื้อมาจากใคร

การระคายเคืองจากการสวนล้างช่องคลอด ผลิตภัณฑ์ที่มีกลิ่นหอม หรือการเสียดสีก็เป็นไปได้เช่นกัน แนวทางของ CDC: STI Treatment Guidelines 2021 ระบุว่าอาการช่องคลอดอักเสบอาจมีสาเหตุทางกล เคมี หรือภูมิแพ้ได้เมื่อไม่พบเชื้อจากการตรวจ ดังนั้นการใช้น้ำยาล้างหรือยาซื้อเองอาจไม่ตรงกับสาเหตุและทำให้อาการระคายเคืองมากขึ้น

สีอย่างเดียวแยกโรคไม่ได้

ตกขาวปกติมักใสหรือขาว อาจเหนียวหรือใสลื่น และปริมาณเปลี่ยนตามรอบเดือน การตกไข่ การตั้งครรภ์ หรือการคุมกำเนิดได้ ตามข้อมูลของ NHS หากสี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือปริมาณเปลี่ยนร่วมกับคัน เจ็บ แสบเวลาปัสสาวะ ปวดเชิงกราน หรือเลือดออกระหว่างรอบเดือน ควรให้ผู้ให้บริการประเมิน ไม่ควรสรุปว่าเป็นเชื้อราชนิดใดจากลักษณะที่เห็น

ในคนที่อยู่ในวัยหมดประจำเดือนหรือใกล้หมดประจำเดือน ตกขาวสีน้ำตาลอาจเป็นเลือดจากเนื้อเยื่อที่บอบบาง แต่ควรปรึกษาผู้ให้บริการเพื่อยืนยันว่าเลือดมาจากบริเวณใด เพราะเลือดออกหลังหมดประจำเดือนไม่ควรถูกมองข้าม

ถ้ามีโอกาสตั้งครรภ์ควรระวังอะไร

ตกขาวสีน้ำตาลไม่ใช่หลักฐานยืนยันการตั้งครรภ์ และการดูจากสีไม่สามารถบอกได้ว่าเลือดออกปลอดภัยหรือไม่ หากอาจตั้งครรภ์หรือทราบว่าตั้งครรภ์แล้วมีเลือดหรือสารคัดหลั่งสีน้ำตาล ควรติดต่อแพทย์ ผดุงครรภ์ หรือสถานพยาบาลเพื่อขอคำแนะนำโดยเร็ว โดย NHS แนะนำให้ติดต่อผู้ดูแลทันทีเมื่อมีเลือดออกขณะตั้งครรภ์

เมื่อไรควรไปตรวจ

ควรนัดตรวจหากตกขาวสีน้ำตาลเป็นครั้งแรกแล้วไม่หาย เกิดซ้ำโดยไม่สัมพันธ์กับประจำเดือน หรือมีอาการร่วม เช่น กลิ่นแรงหรือเหม็น คัน แสบ เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปัสสาวะแสบ ปวดท้องน้อย เลือดออกระหว่างรอบเดือนหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ ตุ่มหรือแผลบริเวณอวัยวะเพศ กรมควบคุมโรคไทยก็แนะนำให้สงสัยโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เมื่อมีตกขาวผิดปกติ มีกลิ่น หรือเปลี่ยนสีต่อเนื่องหลายวัน

ให้ไปสถานพยาบาลโดยเร็วหากเลือดออกมากผิดปกติ ปวดท้องน้อยมาก มีไข้ หน้ามืด เป็นลม หรือรู้สึกทรุดลง และหากกำลังตั้งครรภ์ไม่ควรรอดูเลือดออกเอง เมื่อมีน้ำใสไหลต่อเนื่องหรือไม่แน่ใจว่าเป็นเลือด น้ำคร่ำ หรือตกขาว ก็ควรติดต่อผู้ดูแลครรภ์โดยตรง

แพทย์อาจตรวจอะไรบ้าง

การซักประวัติอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับวินิจฉัยช่องคลอดอักเสบได้แม่นยำ แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์อาจถามวันแรกของประจำเดือน ลักษณะและระยะเวลาของสีที่เปลี่ยน อาการร่วม โอกาสตั้งครรภ์ การมีเพศสัมพันธ์ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ และยาที่เคยใช้ จากนั้นจึงตรวจร่างกายและเลือกการตรวจตามความเสี่ยงและอาการ

การตรวจอาจมีการวัดค่า pH ตรวจด้วยสารละลาย KOH ตรวจสารคัดหลั่งด้วยกล้องจุลทรรศน์ หรือการตรวจหาเชื้อแบบโมเลกุล เช่น NAAT ในบางกรณี ค่า pH ที่สูงกว่า 4.5 พบได้บ่อยใน BV หรือทริโคโมแนส แต่ไม่จำเพาะ และผลจากกล้องจุลทรรศน์ที่ไม่พบเชื้อก็ไม่ได้ตัดบางโรคออกทั้งหมด หากอาการอยู่นานแต่ยังไม่ทราบสาเหตุ อาจต้องตรวจเพิ่มเติมหรือส่งต่อผู้เชี่ยวชาญตามดุลยพินิจ โดยอ้างอิง CDC STI Treatment Guidelines 2021

ดูแลตัวเองระหว่างสังเกตอาการ

จดวันที่เริ่ม สี ปริมาณ กลิ่น และอาการร่วมไว้เพื่อช่วยให้เล่าอาการได้ชัดเจน ล้างเฉพาะผิวภายนอกอย่างอ่อนโยนด้วยน้ำหรือสบู่ที่ไม่มีกลิ่น และหลีกเลี่ยงการสวนล้างช่องคลอด สบู่หรือเจลหอม และผ้าเช็ดทำความสะอาดที่มีน้ำหอมตามคำแนะนำของ NHS ไม่ควรซื้อยารักษาเชื้อราหรือยาปฏิชีวนะมาใช้เอง เพราะอาการหลายสาเหตุคล้ายกันและการรักษาขึ้นกับผลประเมิน

สรุปคือ ตกขาวสีน้ำตาลอาจเป็นเลือดเก่าหรือเลือดกะปริดกะปรอยที่ผสมกับตกขาว โดยเฉพาะใกล้หรือหลังประจำเดือน แต่ก็อาจเกี่ยวกับการติดเชื้อ ปากมดลูกอักเสบ การระคายเคือง หรือภาวะที่ต้องตรวจอื่น ๆ หากอาการใหม่ เกิดซ้ำ มีอาการร่วม หรือมีการตั้งครรภ์ ควรขอรับการประเมินแทนการวินิจฉัยจากสีด้วยตัวเอง

อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง

มีข้อสงสัย คุยต่อได้

มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย