ยารักษาตกขาวมีอะไรบ้าง? เลือกยาอย่างไรให้ตรงสาเหตุ

คำว่า ‘ตกขาว’ เป็นชื่ออาการ ไม่ใช่ชื่อโรค จึงไม่มียาตัวเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ตกขาวใสหรือขาว ไม่มีกลิ่นแรง และไม่คันหรือเจ็บ อาจเป็นสารคัดหลั่งตามปกติที่ช่วยให้ช่องคลอดชุ่มชื้น แบบนี้ไม่จำเป็นต้องกินยาหรือใส่ยา ส่วนตกขาวที่เปลี่ยนสี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือมาพร้อมคัน แสบ เจ็บ ปัสสาวะแสบ เลือดออก หรือปวดท้องน้อย ควรหาสาเหตุก่อนเลือกยา โดยดูข้อมูลจาก NHS และ แนวทาง CDC ปี 2021 ประกอบกัน

สีหรือกลิ่นเป็นเพียงเบาะแส ไม่ใช่ผลตรวจ เช่น กลิ่นคาวปลาอาจพบใน BV ขาวข้นอาจพบในเชื้อรา และตกขาวเหลืองเขียวหรือเป็นฟองอาจพบใน trichomoniasis แต่ลักษณะเหล่านี้ทับซ้อนกันได้ การซักประวัติอย่างเดียวจึงไม่พอสำหรับวินิจฉัย vaginitis ได้แม่นยำ และการเลือกยาผิดกลุ่มอาจทำให้อาการไม่ดีขึ้นหรือทำให้การตรวจหาสาเหตุล่าช้า

ยารักษาตกขาวมีกลุ่มใดบ้าง

แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์จะเลือกยาเมื่อมีเหตุผลว่าตกขาวเกิดจากอะไร โดยภาพรวมมีกลุ่มที่พบได้ดังนี้

• ยาต้านเชื้อรา เช่น ยากลุ่ม azole ใช้เมื่อประเมินว่าเป็นเชื้อราในช่องคลอด ไม่ได้รักษา BV หรือ trichomoniasis อาการคันและตกขาวข้นเพียงอย่างเดียวก็ยังยืนยันเชื้อราไม่ได้
• ยาปฏิชีวนะสำหรับ BV เช่น metronidazole หรือ clindamycin อาจเป็นยารับประทานหรือยาใช้เฉพาะที่ตามดุลยพินิจของผู้รักษา เพราะ BV เป็นภาวะสมดุลแบคทีเรียเปลี่ยน ไม่ใช่เชื้อราที่ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อรา
• ยากลุ่ม nitroimidazole สำหรับ trichomoniasis เช่น metronidazole หรือตัวยาที่เหมาะสมอื่น การรักษาต้องคำนึงถึงการตรวจและการจัดการคู่นอนเพื่อลดการติดซ้ำ ไม่ควรใช้ยาของคนอื่นหรือแบ่งยาให้คู่นอน
• ยาสำหรับการอักเสบของปากมดลูกหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น จะเลือกตามตำแหน่ง อาการ ผลตรวจ และแนวทางในพื้นที่ ยาฆ่าเชื้อราและยาสำหรับ BV จึงไม่ใช่คำตอบแทนการประเมินกรณีนี้

รายการข้างต้นเป็นเพียงชื่อกลุ่มยา ไม่ใช่คำสั่งรักษา ยาชนิดเดียวกันอาจไม่เหมาะกับทุกคนเพราะต้องพิจารณาการตั้งครรภ์ ยาที่ใช้อยู่ ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว และโอกาสที่เชื้อดื้อยาหรือเป็นเชื้อคนละชนิด

ทำไมควรตรวจ ก่อนเริ่มยา

CDC ระบุว่าการประเมินอาจประกอบด้วยการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และตรวจสารคัดหลั่งตามความเหมาะสม เช่น วัด pH ตรวจด้วย KOH ดู wet mount หรือใช้การตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ไวกว่าในบางการติดเชื้อ ผลตรวจที่ไม่พบเชื้อจากวิธีหนึ่งก็ไม่ได้ตัดบางโรคออกทั้งหมด การตรวจจึงช่วยแยกเชื้อรา BV trichomoniasis การอักเสบของปากมดลูก และสาเหตุที่ไม่ใช่การติดเชื้อออกจากกัน

ยาฆ่าเชื้อราไม่ได้ครอบคลุมตกขาวทุกแบบ

แนวทาง CDC เรื่องเชื้อราในช่องคลอด ระบุว่าอาการคัน แสบ เจ็บ บวม แดง และตกขาวผิดปกติไม่มีอาการใดที่จำเพาะพอให้วินิจฉัยเอง การตรวจอาจต้องดูตัวอย่างตกขาวด้วยกล้องหรือเพาะเชื้อ โดยเฉพาะเมื่ออาการยังอยู่หรือกลับเป็นซ้ำ หากใช้ยาซื้อเองแล้วไม่ดีขึ้น ไม่ควรเพิ่มยา เปลี่ยนยา หรือใช้ซ้ำไปเรื่อย ๆ ควรเข้ารับการประเมินใหม่

BV และ trichomoniasis ต้องดูแลต่างกัน

BV มักรักษาด้วยยาปฏิชีวนะเมื่อมีอาการ ส่วน trichomoniasis รักษาด้วยยากลุ่ม nitroimidazole และควรจัดการคู่นอนตามคำแนะนำของผู้รักษา การใช้ยารักษาเชื้อราในกรณีที่เป็น BV หรือ trichomoniasis จึงไม่ช่วยกำจัดสาเหตุ และอาจทำให้ยังแพร่เชื้อหรือติดซ้ำได้ สำหรับรายละเอียดของ trichomoniasis ควรยึด แนวทาง CDC ปี 2021 ร่วมกับการประเมินจริง

ถ้าตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์

ควรบอกผู้ดูแลครรภ์ก่อนใช้ยาทุกชนิด แม้เป็นยาที่หาซื้อได้เอง เพราะการเลือกยาและรูปแบบยาอาจต่างจากคนที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ CDC ระบุว่าเมื่อเป็นเชื้อราในคนตั้งครรภ์ควรใช้ยากลุ่ม azole แบบทาเฉพาะที่ตามการดูแลของบุคลากรทางการแพทย์ และไม่ควรใช้ fluconazole แบบรับประทานเอง หากมีเลือดออก น้ำใสไหลต่อเนื่อง ปวดท้องน้อยมาก ไข้ หรือไม่แน่ใจว่าเป็นน้ำคร่ำ ให้ติดต่อสถานพยาบาลทันที

ระหว่างรอตรวจ ดูแลตัวเองอย่างไร

ล้างเฉพาะผิวภายนอกอย่างอ่อนโยนด้วยน้ำและผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีกลิ่นหอม รักษาบริเวณนั้นให้แห้ง และหลีกเลี่ยงสบู่ เจล สเปรย์ ผ้าเช็ดทำความสะอาดที่มีกลิ่นหอม รวมถึงการสวนล้างช่องคลอด เพราะอาจระคายเคืองและรบกวนสมดุลจุลชีพได้ อย่าสอดยา ใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลือ หรือใช้ยาของผู้อื่นโดยไม่ปรึกษาผู้ให้บริการ และควรจดชื่อยาหรือผลิตภัณฑ์ที่เคยใช้ไว้บอกตอนตรวจ

เมื่อไรควรพบแพทย์

ควรนัดตรวจเมื่อสี กลิ่น เนื้อสัมผัส หรือปริมาณตกขาวเปลี่ยนไป มีคัน แสบ เจ็บ ปัสสาวะแสบ เลือดออกระหว่างรอบเดือนหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือมีปวดท้องน้อย หากมีไข้ หน้ามืด ปวดท้องน้อยมาก ตั้งครรภ์แล้วมีเลือดหรือน้ำไหล หรือมีแผลและตุ่มน้ำ ควรไปสถานพยาบาลโดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการหรือทดลองยาเอง การตรวจที่ตรงสาเหตุจะช่วยให้ได้รับยาที่เหมาะสมและลดโอกาสกลับเป็นซ้ำ

หากต้องการอ่านภาพรวมเรื่องสาเหตุ อาการ และการดูแล สามารถดูได้ที่ คู่มือเรื่องตกขาว โดยบทความนี้เน้นเฉพาะหลักการเลือกยาและข้อควรระวัง ไม่แทนการวินิจฉัยหรือใบสั่งยาสำหรับบุคคลใด

อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง

มีข้อสงสัย คุยต่อได้

มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย