หนองในแท้คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรีย Neisseria gonorrhoeae หรือที่มักเรียกสั้น ๆ ว่า N. gonorrhoeae เชื้อนี้ติดได้ที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก และคอ โรคนี้รักษาให้หายได้ด้วยยาปฏิชีวนะที่บุคลากรทางการแพทย์เลือกให้เหมาะกับผู้รับบริการ แต่การมีอาการหรือไม่มีอาการยังยืนยันไม่ได้ว่าเป็นโรคหรือไม่ จึงควรตรวจเมื่อมีความเสี่ยง ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO)
หนองในแท้ต่างจากคำว่า “มีหนอง” อย่างไร
คำว่า “หนองในแท้” หมายถึงการติดเชื้อจาก N. gonorrhoeae โดยเฉพาะ ไม่ใช่ชื่อของอาการมีหนองหรือแสบปัสสาวะทุกกรณี ส่วนคำว่า “หนองในเทียม” ในภาษาทั่วไปอาจใช้เรียกภาวะท่อปัสสาวะหรือปากมดลูกอักเสบจากเชื้ออื่น เช่น Chlamydia ดังนั้นการมีสารคัดหลั่ง แสบปัสสาวะ หรือตกขาวเปลี่ยนไป จึงยังแยกสาเหตุไม่ได้จากอาการอย่างเดียว
หนองในแท้ติดต่อหลักผ่านการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ทางปาก หรือทางทวารหนักกับผู้ที่มีเชื้อ การติดเชื้ออาจเกิดขึ้นได้แม้ผู้ติดเชื้อจะไม่รู้ตัว เพราะหลายคนไม่มีอาการ ทารกยังอาจรับเชื้อระหว่างคลอดได้ หากผู้ตั้งครรภ์มีการติดเชื้อควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม
อาการขึ้นกับตำแหน่งที่ติดเชื้อ และอาจไม่มีอาการ
ผู้หญิงจำนวนมากไม่มีอาการหรือมีอาการไม่ชัดเจน หากมีอาการอาจพบตกขาวมากขึ้น แสบหรือเจ็บเวลาปัสสาวะ หรือมีเลือดออกระหว่างรอบเดือน อาการเหล่านี้คล้ายภาวะอื่นได้ ส่วนผู้ชายที่มีอาการอาจมีสารคัดหลั่งสีขาว เหลือง หรือเขียวจากองคชาต แสบปัสสาวะ หรือเจ็บบวมบริเวณอัณฑะ อาการจึงไม่ควรใช้ทายเพศของผู้ติดเชื้อหรือใช้ตัดสินคู่นอน
ถ้าติดเชื้อที่ทวารหนักอาจไม่มีอาการ หรือมีสารคัดหลั่ง คัน เจ็บ เลือดออก หรือเจ็บเวลาถ่าย ส่วนหนองในที่คอมักไม่มีอาการ หากมีอาจเจ็บคอหรือคอแดง และอาจเกิดหลังมีเพศสัมพันธ์ทางปาก การไม่เจ็บคอจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีเชื้อ
สีหรือกลิ่นของสารคัดหลั่งไม่ใช่การวินิจฉัย
ตกขาวหรือสารคัดหลั่งที่เปลี่ยนไปอาจเกิดจากหนองในแท้ หนองในเทียม เชื้อรา ภาวะแบคทีเรียในช่องคลอด หรือสาเหตุอื่น สี กลิ่น และปริมาณช่วยบอกว่าควรสังเกตหรือขอคำปรึกษาได้ แต่ไม่สามารถระบุเชื้อได้แน่นอน การไม่มีอาการก็ไม่ตัดหนองในแท้เช่นกัน จึงไม่ควรซื้อยากินเองหรือใช้ยาที่เหลือจากครั้งก่อนเพื่อทดสอบอาการ
ตรวจหนองในแท้อย่างไร
การยืนยันใช้การตรวจทางห้องปฏิบัติการ โดยการตรวจแบบโมเลกุลหรือ NAAT อาจใช้ปัสสาวะหรือ swab ตามตำแหน่งที่เสี่ยงและอาการ เช่น คอ ทวารหนัก ปากมดลูก หรือท่อปัสสาวะ หากเคยมีเพศสัมพันธ์ทางปากหรือทางทวารหนักควรบอกบุคลากร เพราะการตรวจเฉพาะปัสสาวะอาจไม่ครอบคลุมตำแหน่งนั้น ในบางกรณีที่สงสัยรักษาไม่สำเร็จ การเพาะเชื้ออาจช่วยตรวจความไวต่อยาได้ แนวทาง CDC STI Treatment Guidelines 2021
เมื่อพบหนองในแท้ บุคลากรอาจแนะนำให้ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นร่วมตามความเสี่ยง เช่น หนองในเทียม ซิฟิลิส หรือ HIV ผลตรวจควรตีความร่วมกับประวัติ ตำแหน่งที่สัมผัส และการตรวจอื่น ไม่ควรสรุปจากผลหรืออาการเพียงส่วนเดียวโดยไม่มีผู้ให้บริการช่วยอธิบาย
หลักการรักษาและการติดตาม
หนองในแท้ต้องรักษาด้วยยาปฏิชีวนะตามแนวทางปัจจุบัน โดยผู้ให้บริการจะพิจารณาตำแหน่งติดเชื้อ ประวัติแพ้ยา การตั้งครรภ์ และปัญหาเชื้อดื้อยา แนวทาง CDC ที่ใช้อ้างอิงทางคลินิกเป็นฉบับปี 2021 ขณะที่หน้าให้บริการของ CDC มีการปรับปรุงข้อมูลการดูแลในปี 2024 จึงไม่ควรนำยาค้างหรือคำแนะนำจากอินเทอร์เน็ตมาใช้เอง เพราะอาจรักษาไม่ตรงเชื้อและเพิ่มปัญหาดื้อยา แนวทางการดูแลของ CDC
หลังได้รับการรักษา ควรงดเพศสัมพันธ์อย่างน้อย 7 วันและจนกว่าคู่นอนจะได้รับการประเมินหรือรักษาตามคำแนะนำ เพื่อไม่ส่งต่อเชื้อหรือรับเชื้อกลับมาอีก คู่นอนในช่วงก่อนตรวจพบควรได้รับคำแนะนำให้ไปตรวจและรักษา ไม่ควรแบ่งยาให้กันเอง โดยทั่วไปควรตรวจซ้ำประมาณ 3 เดือนหลังรักษา เพราะการติดซ้ำพบได้ แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว หากเป็นหนองในที่คอหรืออาการไม่ดีขึ้น ผู้ให้บริการอาจนัดตรวจยืนยันเพิ่มเติมตามกรณี
ลดความเสี่ยงและเมื่อไรควรพบแพทย์เร็ว
การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่ทำให้ความเสี่ยงเป็นศูนย์ การสื่อสารเรื่องการตรวจและการรักษากับคู่นอนอย่างไม่กล่าวโทษช่วยลดการแพร่เชื้อและการติดซ้ำ หากมีความเสี่ยงหรือคู่นอนตรวจพบโรค ควรเข้ารับการตรวจแม้ยังไม่มีอาการ
ควรไปพบแพทย์โดยเร็วหากมีตาแดงปวด มีหนองจากตา หรือตามัว มีไข้สูง ผื่นร่วมกับปวดหรือบวมข้อ ปวดท้องน้อยมากหรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปวดหรือบวมอัณฑะมาก หรือกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยตั้งครรภ์แล้วมีอาการหรือสัมผัสเสี่ยง อาการเหล่านี้ต้องประเมินโดยบุคลากร ไม่ควรรอดูอาการหรือรักษาเอง
อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง
มีข้อสงสัย คุยต่อได้
มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย