เริมที่ปากกับแผลร้อนใน ต่างกันอย่างไร

แผลที่ริมฝีปากหรือในปากอาจดูคล้ายกันจนทำให้สงสัยว่าเป็นเริมหรือแผลร้อนใน ความแตกต่างที่ใช้เป็นเบาะแสเบื้องต้นคือเริมที่ปากมักอยู่บริเวณริมฝีปากหรือรอบปากและเป็นตุ่มน้ำที่ติดต่อได้ ส่วนแผลร้อนในมักอยู่ด้านในปากและไม่ติดต่อ แต่ตำแหน่งหรือรูปร่างไม่ใช่การวินิจฉัยที่ยืนยันได้ด้วยตัวเอง

สรุปต่างกันอย่างไร

เริมที่ปาก (cold sore หรือ fever blister) เกิดจากเชื้อ herpes simplex virus หรือ HSV โดยมักเกี่ยวข้องกับ HSV-1 ลักษณะที่พบได้คืออาการแสบ คัน หรือเสียวซ่าก่อน แล้วเกิดตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ หลายตุ่มบริเวณขอบริมฝีปากหรือรอบปาก ตุ่มอาจแตกเป็นแผลและตกสะเก็ด เริมที่ปากติดต่อได้ โดยเฉพาะขณะมีตุ่มหรือแผล NIDCR และ WHO อธิบายลักษณะนี้ไว้

แผลร้อนใน (canker sore หรือ aphthous ulcer) เป็นแผลเจ็บที่เกิดด้านในปาก เช่น ด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม เหงือก หรือลิ้น มักเห็นเป็นแผลเดี่ยวกลมหรือรี สีขาวหรือเหลืองตรงกลางและมีขอบแดง แผลอาจแสบมากเวลาเคี้ยว ดื่ม หรือพูด แต่ไม่ใช่แผลจากเชื้อเริมและไม่ติดต่อคนอื่น

ข้อมูลจาก NIDCR ระบุว่าตำแหน่งและลักษณะแผลช่วยแยกสองภาวะนี้ได้ในหลายกรณี อย่างไรก็ตาม NHS ระบุว่าเริมที่ปากอาจพบเป็นกลุ่มแผลเล็ก ๆ ภายในปากได้ด้วย ดังนั้นอย่าใช้จุดสังเกตเพียงข้อเดียวเพื่อสรุปว่าเป็นโรคอะไร

ตำแหน่งและรูปแบบแผลที่ควรสังเกต

ถ้าแผลเริ่มจากความรู้สึกยิบ ๆ แสบ หรือเสียวซ่าบริเวณริมฝีปาก แล้วตามด้วยตุ่มน้ำหลายตุ่มที่รวมกันเป็นกลุ่ม ลักษณะนี้เข้ากับเริมที่ปากมากกว่า หลังจากตุ่มแตกอาจกลายเป็นแผลตื้นและมีสะเก็ด แต่เริมบางครั้งอาการน้อยมากหรือไม่มีแผลให้เห็น

แผลร้อนในมักเป็นแผลเปิดอยู่แล้ว ไม่ใช่กลุ่มตุ่มน้ำ และอยู่บนเยื่อบุด้านในปากที่นิ่มกว่า เช่น ด้านในริมฝีปากหรือกระพุ้งแก้ม การกัดโดน การเสียดสีจากฟันหรือเครื่องมือจัดฟัน ความเครียด การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน หรือภาวะขาดสารอาหารบางอย่างอาจเป็นปัจจัยกระตุ้นได้ แต่การมีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าแผลนั้นเป็นแผลร้อนใน

สาเหตุและการติดต่อไม่เหมือนกัน

HSV-1 มักแพร่ผ่านการสัมผัสกับแผล น้ำลาย หรือผิวหนังบริเวณปากที่มีเชื้อ และอาจแพร่จากผิวที่ดูปกติได้ ความเสี่ยงมักสูงขึ้นเมื่อมีตุ่มหรือแผล เริมที่ปากไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เสมอไป เพราะหลายคนได้รับ HSV-1 จากการสัมผัสน้ำลายตั้งแต่วัยเด็ก แต่เชื้อจากปากสามารถแพร่ไปบริเวณอวัยวะเพศผ่านการมีเพศสัมพันธ์ทางปากได้ตามข้อมูลของ CDC และ WHO

ช่วงที่สงสัยว่าเป็นเริม ควรงดจูบและการสัมผัสปาก รวมถึงไม่ใช้แก้วน้ำ ช้อนส้อม หรือของใช้ที่สัมผัสน้ำลายร่วมกับผู้อื่นจนกว่าอาการจะหาย ล้างมือหลังแตะบริเวณแผล และหลีกเลี่ยงการจับตา เพราะเชื้ออาจถูกพาไปยังบริเวณอื่นได้ ส่วนแผลร้อนในไม่แพร่จากการจูบ การใช้แก้วน้ำ หรือการอยู่ใกล้ชิดกัน

ดูด้วยตาอย่างเดียวฟันธงได้ไหม

แพทย์หรือทันตแพทย์อาจแยกเริมที่ปากกับแผลร้อนในได้จากประวัติและการตรวจ แต่ลักษณะของแผลจากหลายโรคอาจคล้ายกัน และบางคนไม่มีแผลชัดในวันที่ไปตรวจ จึงไม่ควรวินิจฉัยตนเองจากภาพถ่ายหรือจากสีของแผลเพียงอย่างเดียว แนวทาง CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines ปี 2021 ระบุว่าการวินิจฉัย HSV จากการตรวจทางคลินิกอาจทำได้ยาก หากมีรอยโรค ผู้ดูแลอาจพิจารณาเก็บตัวอย่างจากแผลเพื่อตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น NAAT หรือการเพาะเชื้อ ตามความเหมาะสม

โดยทั่วไปการตรวจเพิ่มเติมมักพิจารณาเมื่อแผลรุนแรง ไม่หายตามคาด เป็นซ้ำบ่อย หรือมีลักษณะแตกต่างจากเดิม การตรวจที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับตำแหน่งและช่วงเวลาของแผล ไม่ควรซื้อชุดตรวจหรือแปลผลเลือดเองเพื่อสรุปว่าได้รับเชื้อจากใครหรือเมื่อใด

การดูแลเบื้องต้นโดยไม่เดาโรคเอง

แผลทั้งสองชนิดจำนวนมากดีขึ้นเองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ แต่ระยะเวลาอาจแตกต่างกันได้ ระหว่างมีแผลควรเลือกอาหารนุ่มและเครื่องดื่มเย็น หลีกเลี่ยงอาหารร้อนจัด เผ็ด เค็ม หรือเปรี้ยวที่ทำให้แสบ ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และอย่าแกะหรือบีบแผล แนวทางดูแลแผลในปากของ NHS แนะนำให้หลีกเลี่ยงสิ่งระคายเคืองและขอคำแนะนำจากเภสัชกรหรือผู้ประกอบวิชาชีพเมื่อจำเป็น

เริมที่ปากยังไม่มีวิธีกำจัดเชื้อออกจากร่างกาย ยาต้านไวรัสอาจช่วยลดระยะหรือความรุนแรงของอาการในบางกรณี แต่การเลือกใช้ควรให้แพทย์ประเมิน โดยเฉพาะถ้าเป็นครั้งแรก เป็นบ่อย หรือแผลมาก อย่าใช้ยาของผู้อื่นหรือปรับยาเอง ส่วนแผลร้อนในให้เน้นลดการระคายเคืองและขอคำแนะนำเรื่องการบรรเทาปวดหากจำเป็น

เมื่อไรควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์

ควรนัดตรวจหากแผลในปากอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ มีขนาดหรือลักษณะแตกต่างจากที่เคยเป็น อยู่ใกล้คอ มีเลือดออก แดงหรือเจ็บมากขึ้น หรือเจ็บจนกินและดื่มลำบาก นอกจากนี้แผลร้อนในที่กลับเป็นบ่อยมาก แผลหลายแห่งพร้อมกัน หรือมีแผลที่ผิวหนังหรืออวัยวะส่วนอื่นร่วมด้วยก็ควรประเมินสาเหตุ

ถ้าสงสัยเริมที่ปากและแผลไม่ดีขึ้นเป็นเวลาหลายสัปดาห์ มีไข้สูง หรือมีตาแดง ระคายเคืองตา หรือปวดตาหลังสัมผัสแผล ควรพบแพทย์เร็วขึ้น อาการจากแผลเพียงอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าเป็นโรคใด และการตรวจจริงช่วยลดการรักษาผิดสาเหตุ

อ่านต่อเรื่องเริม

อ่านภาพรวมเรื่อง เริม อาการ การติดต่อ วิธีรักษา และการป้องกัน หรือดูข้อมูลที่เกี่ยวข้องเรื่อง เริมที่อวัยวะเพศ และ เริมรักษาหายขาดไหม เพื่อทำความเข้าใจเรื่อง HSV ในตำแหน่งอื่น โดยบทความเหล่านี้ก็ไม่แทนการตรวจวินิจฉัยรายบุคคล

อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง

มีข้อสงสัย คุยต่อได้

มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย