แผลริมอ่อนกับต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวม ควรดูแลอย่างไร

ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมและกดเจ็บร่วมกับแผลอวัยวะเพศที่เจ็บลึก เป็นรูปแบบที่ทำให้นึกถึงแผลริมอ่อน หรือ chancroid ได้ แต่ยังวินิจฉัยจากอาการอย่างเดียวไม่ได้ เพราะแผลอวัยวะเพศและก้อนขาหนีบเกิดจากโรคอื่นได้เช่นกัน แผลริมอ่อนเกิดจากแบคทีเรีย Haemophilus ducreyi และการมีต่อมน้ำเหลืองอักเสบพบได้ไม่ถึงครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยตามแนวทาง CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines 2021

บทความนี้เน้นการดูแลเมื่อสงสัยว่าก้อนขาหนีบเกี่ยวข้องกับแผลริมอ่อน อ้างอิงแนวทาง CDC และ WHO ปี 2021 รวมถึงข้อมูลจากหน่วยงานสุขภาพที่ตรวจสอบเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2026 เนื้อหาเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจและการวินิจฉัยเฉพาะบุคคล

อ่านภาพรวมของโรคได้ที่ คู่มือเรื่องแผลริมอ่อน และดูอาการช่วงแรกได้ที่ แผลริมอ่อนระยะแรกเป็นอย่างไร

ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมในแผลริมอ่อนเป็นแบบไหน

ต่อมน้ำเหลืองเป็นส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกัน เมื่อมีการอักเสบบริเวณอวัยวะเพศ ขาหนีบ หรือผิวหนังใกล้เคียง ต่อมน้ำเหลืองอาจโตและกดเจ็บได้ ในแผลริมอ่อน ก้อนอาจนิ่ม เจ็บ และมีการสะสมหนองจนเป็นฝีหรือ bubo ได้ กรมควบคุมโรคอธิบายว่าแผลริมอ่อนอาจเริ่มจากตุ่มหนองแล้วแตกเป็นแผลที่เจ็บมาก และบางคนมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมเป็นฝี ข้อมูลแผลริมอ่อนของกรมควบคุมโรค

อย่างไรก็ตาม ก้อนที่ขาหนีบไม่ได้แปลว่าเป็นแผลริมอ่อนเสมอไป และบางคนที่เป็นแผลริมอ่อนก็ไม่มีต่อมน้ำเหลืองบวม ลักษณะว่าเจ็บมาก มีหลายแผล หรือมีก้อนข้างเดียวเป็นเพียงเบาะแส ไม่ใช่ผลตรวจ จึงไม่ควรดูภาพหรือคลำก้อนแล้วสรุปโรคเอง

ทำไมควรตรวจแทนการรอดูหรือบีบก้อนเอง

แผลริมอ่อน เริม ซิฟิลิส ต่อมน้ำเหลืองอักเสบจากเชื้ออื่น เช่น LGV หรือ donovanosis และ mpox อาจทำให้เกิดแผลบริเวณอวัยวะเพศได้ นอกจากนี้ยังมีสาเหตุที่ไม่ใช่การติดเชื้อ เช่น โรคผิวหนัง Behçet หรือรอยโรคที่ต้องประเมินเพิ่มเติม โดยเฉพาะเมื่อแผลไม่หายหรือมีลักษณะผิดไปจากเดิม แนวทาง NHS Scotland เรื่องแผลอวัยวะเพศจึงเน้นการตรวจแผล ต่อมน้ำเหลือง และคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ร่วมกัน

การบีบ นวด หรือใช้เข็มเจาะก้อนเองอาจทำให้ผิวหนังและเนื้อเยื่อบาดเจ็บ เพิ่มการอักเสบ หรือทำให้การติดเชื้อกระจายได้ หากก้อนมีลักษณะเป็นหนอง การดูดหรือผ่าระบายเป็นหัตถการที่ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินตำแหน่งและวิธีที่เหมาะสม ไม่ควรทำเองที่บ้าน

ไปตรวจแล้วอาจตรวจอะไรบ้าง

ผู้ให้บริการจะซักประวัติระยะเวลาที่เริ่มเป็น ลักษณะและตำแหน่งแผล อาการปวด ไข้ การมีเพศสัมพันธ์ การเดินทาง ยาที่ใช้ และตรวจแผลกับต่อมน้ำเหลืองขาหนีบ อาจเก็บสารคัดหลั่งหรือป้ายจากแผลเพื่อตรวจเริม ตรวจซิฟิลิสจากสารคัดหลั่งหรือเลือดตามความเหมาะสม และตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นตามความเสี่ยง

การยืนยันเชื้อ H. ducreyi ต้องเพาะเชื้อบนอาหารเลี้ยงเชื้อเฉพาะ ซึ่งหาได้ไม่ทั่วไปและมีความไวจำกัด ส่วนการตรวจ NAAT หรือ PCR อาจมีเฉพาะบางห้องปฏิบัติการ ดังนั้นผลตรวจที่มีและแนวทางของพื้นที่จะมีผลต่อการประเมิน องค์การอนามัยโลกอธิบายว่าแนวทางดูแลผู้มีอาการ STI ปี 2021 รองรับการประเมินแบบกลุ่มอาการเมื่อการตรวจทางห้องปฏิบัติการเข้าถึงยาก แต่ยังควรให้ผู้ให้บริการใช้ดุลยพินิจและอ้างอิงแนวทางท้องถิ่น แนวทาง WHO เรื่องการจัดการ STI ที่มีอาการ

เมื่อวินิจฉัยแผลริมอ่อน CDC แนะนำให้ตรวจ HIV และผู้ให้บริการอาจพิจารณาตรวจโรคติดต่ออื่นร่วมด้วย การตรวจนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้รับการตรวจต้องมีโรค เพียงช่วยให้เลือกการดูแลและติดตามได้เหมาะสม

ระหว่างรอตรวจควรดูแลอย่างไร

• อย่าบีบ เจาะ กรีด หรือนวดก้อนที่ขาหนีบ และอย่าพยายามระบายหนองเอง
• รักษาความสะอาดบริเวณภายนอกอย่างอ่อนโยน ซับให้แห้ง และหลีกเลี่ยงการทาสารระคายเคืองหรือยาที่เหลือจากครั้งก่อนลงบนแผล
• หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์จนกว่าจะได้รับการประเมินและคำแนะนำเรื่องการรักษา เพื่อลดการแพร่เชื้อและการเสียดสีแผล
• จดวันเริ่มแผล ขนาดหรือจำนวนแผล อาการปวด ไข้ และการเปลี่ยนแปลงของก้อน เพื่อแจ้งผู้ให้บริการ

ไม่ควรรอให้แผลหรือก้อนหายเองโดยไม่ตรวจ และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมาเลือกใช้เอง เพราะแผลลักษณะคล้ายกันอาจเกิดจากคนละโรค ยาที่เหมาะสมยังขึ้นกับผลประเมิน การตั้งครรภ์ การให้นมบุตร ภาวะภูมิคุ้มกัน และแนวทางในพื้นที่

หลักการรักษาและการดูแลก้อนหนอง

หากผู้ให้บริการประเมินว่าเป็นแผลริมอ่อน การรักษาด้วยยาต้านแบคทีเรียที่เหมาะสมช่วยให้การติดเชื้อและอาการดีขึ้น และลดการแพร่เชื้อ แต่ไม่ควรนำชื่อยาหรือสูตรจากอินเทอร์เน็ตมาใช้แทนการตรวจ แผลขนาดใหญ่หรือโรคที่เป็นมากอาจหายช้าและมีแผลเป็นหรือทางเชื่อมได้แม้รักษาสำเร็จ

ก้อนต่อมน้ำเหลืองที่มีหนองอาจยุบช้ากว่าแผล และบางรายต้องใช้การดูดหนองด้วยเข็มหรือการเปิดระบายโดยบุคลากรทางการแพทย์ วิธีใดเหมาะสมขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และการประเมินหน้างาน จึงไม่ควรพยายามกดให้แตก หากตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมี HIV ควรแจ้งผู้ให้บริการก่อนเลือกการรักษา เพราะยาบางชนิดไม่เหมาะกับทุกคน และบางกลุ่มอาจตอบสนองช้ากว่าหรือจำเป็นต้องติดตามใกล้ชิด รายละเอียดการรักษาและ bubo ในแนวทาง CDC

หลังเริ่มรักษาควรติดตามอะไร

CDC แนะนำให้ตรวจซ้ำประมาณ 3–7 วันหลังเริ่มการรักษา โดยอาการปวดมักเริ่มดีขึ้นภายในราว 3 วัน และแผลควรเห็นการเปลี่ยนแปลงชัดขึ้นภายใน 7 วัน แผลใหญ่และก้อนต่อมน้ำเหลืองอาจใช้เวลานานกว่าแผลขนาดเล็ก ก้อนอาจยุบช้ากว่าแม้การติดเชื้อจะตอบสนองต่อการรักษาแล้ว

หากแผลไม่ดีขึ้น ก้อนโตขึ้น หรือมีอาการใหม่ ไม่ควรเพิ่มยาเอง ควรกลับไปพบผู้ให้บริการเพื่อทบทวนการวินิจฉัย ตรวจโรคติดเชื้อร่วม ประเมิน HIV การใช้ยาตามคำแนะนำ และพิจารณาปัญหาเชื้อดื้อยาเมื่อเหมาะสม อ่านหลักการติดตามเพิ่มเติมได้ที่ แผลริมอ่อนรักษาอย่างไรและควรติดตามแบบไหน

อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์เร็ว

ควรไปสถานพยาบาลโดยเร็วเมื่อมีไข้สูง ปวดหรือบวมมากขึ้น ผิวหนังแดงร้อนลาม แผลขยายเร็ว มีเลือดออกมาก ปัสสาวะไม่ออก หรือมีก้อนนิ่มคล้ายมีหนองที่ขาหนีบ หากมีอาการรุนแรงมาก หน้ามืด ซึม หรือรู้สึกป่วยหนัก ให้ไปห้องฉุกเฉินตามความเหมาะสม ผู้ตั้งครรภ์ ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่มี HIV ควรแจ้งผู้ให้บริการและไม่ควรรอดูอาการนาน

คู่นอนควรทำอย่างไร

คู่นอนที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ป่วยในช่วง 10 วันก่อนเริ่มมีอาการ ควรได้รับการตรวจและรับการดูแลตามความเหมาะสม แม้ยังไม่มีอาการ การพูดคุยเรื่องนี้ควรเน้นการดูแลสุขภาพร่วมกัน ไม่ใช่การกล่าวโทษ เพราะช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการไม่สามารถใช้พิสูจน์ว่าใครเป็นผู้แพร่เชื้อหรือคู่นอนมีความซื่อสัตย์หรือไม่

ควรถามผู้ให้บริการว่าควรงดเพศสัมพันธ์นานเท่าไร และเมื่อไรคู่นอนควรได้รับการตรวจหรือรักษา การทำตามคำแนะนำของสถานพยาบาลช่วยลดโอกาสแพร่เชื้อและการติดซ้ำ

อ่านเพิ่มเติมในบทความภาพรวมของหมวดนี้เพื่อทำความเข้าใจอาการ การตรวจ และการดูแลที่เกี่ยวข้อง

มีข้อสงสัย คุยต่อได้

มีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรืออยากเข้าใจข้อมูลเพิ่มเติม? สามารถปรึกษาเรื่องสุขภาพผ่าน LINEได้อย่างเป็นส่วนตัว เลือกคุยเรื่องที่คุณอยากสอบถามได้เลย